Bir Kuşun Süzülüşünde Kendi İçsel Ritmini Hatırlamak: “Gökyüzü Sakinleri”

Anadolu’da yaşayan kuşlar yalnızca doğayı paylaştığımız biyolojik canlılar değil bu toprakların kadim kültürünün birer parçası. Van’ın kınalı keklikleri, Milas Bargilya flamingoları, İstanbul’un martıları, Konya’nın kır kırlangıçları, Anadolu’nun serçeleri, Mardin’in paçalı güvercinleri, Uluabat Gölü’nün leylekleri ve daha nicesini düşünün… Gökyüzünü paylaşan bu kuşlar göçü, özgürlüğü, aidiyeti, zarafeti, güzelliği ve birlikte yaşama kültürünü temsil ediyorlar.

Bu kuşlar geçtiğimiz günlerde özel bir koleksiyona ilham oldu. Tasarımcı ve sanat yönetmeni Hakan Irmak, Mavi için bu ikonik kuşlardan ilham alan modern bir stil hikâyesine sahip “Gökyüzü Sakinleri Koleksiyonu”nu hazırladı. Koleksiyonda minimal tasarım yaklaşımıyla şekillenen 13 farklı parça yer alıyor. Bu koleksiyon için Türkiye’den global dijital sanat sahnesine uzanan özgün diliyle tanınan 3D illüstrasyon ve animasyon sanatçısı Muartive / Murat Yıldırım da özel animasyonlar ile benzersiz bir dünya hazırladı. Sanatçı ile kuşların kanat süzülüşlerinde kendi ritmimizi aradığımız, dijital sanatın doğayla ilişkisine odaklandığımız bir söyleşi gerçekleştirdik.

İfade alanını geleneksel resimden dijital dünyaya taşıyan bir sanatçısınız. Bu mecra değişikliği yaratıcı dünyanızı nasıl şekillendirdi? Size tanıdığı özgürlükler ve çizdiği sınırlar neler oluyor?

Geleneksel resimden dijital dünyaya geçiş benim için bir kopuştan çok, ifade alanının genişlemesi gibi oldu. Resimde yüzeyle, malzemeyle, ışıkla ve kompozisyonla kurduğum ilişki dijital alanda başka bir boyut kazandı. Artık yalnızca bir imge üretmek yerine onun içinde dolaşılabilecek, hareket edebilecek, zamanla değişebilecek bir dünya kurabiliyorum.

Dijital mecra bana yerçekimini, ölçeği, maddeyi ve zamanı yeniden düşünme özgürlüğü veriyor. Bir formu fiziksel dünyadaki karşılığına bağlı kalmadan bükebiliyor, dönüştürebiliyor, imkânsız görünen mekânlar içinde var edebiliyorum. Bu büyük bir özgürlük. Ama aynı zamanda dijital dünyanın kendi sınırları da var. Sonsuz seçenek bazen fikrin özünü kaybettirebiliyor. Benim için en önemli mesele, teknolojinin sunduğu imkânlar içinde kaybolmadan imgenin taşıdığı duyguyu koruyabilmek.

​Bu yüzden dijital üretimi yalnızca teknik bir alan olarak görmüyorum. Benim için dijital dünya, gerçekliğin başka bir bilinç düzeyinde yeniden kurulabildiği bir alan. Geleneksel resmin sezgisel hafızasıyla dijitalin sınırsız ihtimallerini bir araya getirmek görsel dilimin temelini oluşturuyor.

Peki üretim sürecinizde nasıl bir yaklaşım benimsiyorsunuz? Hikâyenin ortaya çıkışından kullandığınız size farklı bilinç düzeyi imkânı veren teknik unsurlara dijital alanda nasıl çalışıyorsunuz?

Benim üretim sürecim çoğu zaman bir imgeden değil bir histen başlıyor. Önce çalışmanın taşımasını istediğim duyguyu anlamaya çalışıyorum. Bu bazen bir sessizlik, bazen bir hareket, bazen de çok tanıdık bir formun içinde saklı başka bir ihtimal oluyor. Hikâye benim için doğrudan anlatılan bir şeyden çok imgenin içinde yavaş yavaş hissedilen bir katman.

Teknik süreçte 3D modelleme, kompozisyon, ışık, doku, animasyon ve son işlem birbirinden ayrı aşamalar gibi görünse de benim için hepsi aynı düşüncenin parçaları. Bir formun nasıl durduğu kadar, hangi boşlukta durduğu, ışığın ona nasıl değdiği ve izleyicinin o sahneyle arasındaki mesafe de çok önemli. Bazen sahnenin en güçlü noktası koyduğunuz şey değil özellikle boş bıraktığınız alan oluyor.

​Dijital alanda çalışırken teknik kusursuzluk kadar sezgisel kararları da önemsiyorum. Her şeyi kontrol edebildiğiniz bir ortamda kontrollü bir rastlantıya, nefese ve belirsizliğe alan açmak gerekiyor. Çünkü imgeyi canlı kılan şey çoğu zaman tam da bu küçük kırılmalar oluyor.

Bugüne kadar farklı sektörlerle iş birlikleri yaptınız. Her sektörün de farklı ihtiyaçlarına karşılık gelen çalışmalar ortaya koyuyorsunuz. Bu iş birliklerinde sanatsal bakış açınızı ve özgün tasarım dilinizi nasıl koruyorsunuz?

Farklı sektörlerle çalışmak benim için kendi dilimi kaybetmekten çok onu farklı bağlamlarda sınama ve genişletme fırsatı. Moda, teknoloji, otomotiv ya da kültür sanat alanı. Her birinin ritmi, ihtiyacı ve izleyiciyle kurduğu ilişki farklı. Ama benim için değişmeyen şey her projeye yalnızca görsel bir çıktı olarak değil, bir atmosfer ve duygu dünyası olarak yaklaşmak.

Özgün dili korumanın yolu bence her projede aynı estetiği tekrar etmek değil. Daha çok dünyaya aynı duyarlılıkla bakmaya devam etmek. Bir markanın ihtiyacını anlamak, onun hikâyesini dinlemek ve sonra o hikâyeyi kendi görsel hafızamdan geçirerek yeniden kurmak gerekiyor. Bu noktada sanatçı olarak asıl mesele projeye dışarıdan bir süsleme eklemek değil onun ruhunu genişletebilecek bir görsel alan açmak.

​Benim için iyi bir iş birliği, markanın dünyasıyla sanatçının dünyasının birbirini dönüştürebildiği yerde başlıyor. O zaman ortaya yalnızca estetik olarak güçlü bir iş yerine kendi içinde anlamı olan bir evren çıkıyor.

Dijital üretimlerinizde hislerin varlığından, bir evren yaratmaktan bahsediyorsunuz. Dijital sanatın doğa ile ilişkisi hakkında ne düşünüyorsunuz? Dijital sanat doğayı taklit mi eder yoksa kendi dünyası içindeki doğa imgesiyle alternatif bir ekosistem mi kurar?

Dijital sanatın doğayla ilişkisini yalnızca taklit üzerinden düşünmek bence sınırlayıcı olur. Elbette doğa büyük bir referans kaynağı. Formları, ritimleri, dokuları, hareketleri ve renkleriyle inanılmaz bir görsel zekâ taşıyor. Ama dijital sanatın gücü doğayı birebir yeniden üretmekten çok doğanın bizde bıraktığı hissi başka bir düzlemde yeniden kurabilmesinde.

Doğayı bir düşünme biçimi olarak görüyorum. Doğada rastlantı ile düzen, kırılganlık ile güç, sadelik ile karmaşıklık aynı anda var olabiliyor. Dijital dünyada bu ilişkileri yeniden yorumlamak doğanın fiziksel gerçekliğinden bağımsız ama onun hafızasını taşıyan alternatif bir ekosistem yaratma imkânı sunuyor.

​Bu yüzden dijital doğa imgesi benim için yapay bir kopya değil. İnsanın doğayla kurduğu ilişkinin geleceğe ait bir izdüşümü. Bazen gerçek bir kuşu göstermekten daha etkili olan şey kuşun hafızamızda bıraktığı hareketi, sessizliği ya da özgürlük hissini görünür kılmak olabiliyor.

Çalışmalarınızda da bir taklit ya da benzerlikten öte gerçeğin daha çok müdahale edilmiş, fiziksel formların zorlanmış, bükülmüş hâllerine, imkânsız dünyalara rastlıyoruz. Bu bağlamda değişen, geçici olan, aynı deneyimi ikinci kez yaşama şansı tanımayan doğayı 3D dünyada nasıl ele alıyorsunuz?

Doğa benim için sürekli değişen, dönüşen ve kendini tekrar etmeyen bir varoluş hâli. Aynı ışık ikinci kez aynı yüzeye düşmüyor, aynı hareket aynı duyguyu tekrar üretmiyor. Bu geçicilik duygusu beni çok etkiliyor.

3D dünyada doğayı ele alırken onu dondurmak ya da kusursuzlaştırmak istemiyorum. Daha çok onun değişkenliğini başka bir şiirsel düzlemde yeniden kurmaya çalışıyorum. Formları bükmek, zorlamak, gerçekliğin sınırından biraz uzaklaştırmak benim için doğaya müdahale etmekten çok onun görünmeyen ihtimallerini açığa çıkarmak gibi.

​İmkânsız dünyalar kurmamın sebebi de bu. Gerçeği reddetmek değil, gerçeğin içinde saklı başka bir gerçeklik duygusunu aramak. Doğanın geçiciliğini dijital alanda yeniden düşünürken, izleyiciye tanıdık gelen ama aynı zamanda tam olarak ait olduğu yeri bilmediği bir his bırakmak istiyorum. Bence büyüleyici olan yer tam da orası.

Doğal hayatı dijital dünyada yeniden tasarladığınız bir projede yer aldınız. Mavi’nin ilhamını Türkiye’nin benzersiz kuşlarından alan koleksiyonu “Gökyüzü Sakinleri”nin görsel dünyasını 3D illüstrasyon ve animasyonla yeniden yarattınız. Bu projeyle yollarınızın nasıl kesiştiğinden, sanatsal bakış açınızı bu projeye nasıl yansıttığınızdan bahseder misiniz?

“Gökyüzü Sakinleri” benim için çok özel bir karşılaşma oldu. Çünkü koleksiyonun çıkış noktası, yalnızca kuşların fiziksel güzelliği değil, onların taşıdığı göç, özgürlük, hafıza ve doğayla kurulan bağ fikriydi. Bu temalar zaten benim üretimlerimde de sık sık geri dönen meseleler. O yüzden projeyle kurduğum ilişki çok doğal gelişti.

Ben bu projede kuşları birer duygu ve hafıza taşıyıcısı olarak ele aldım. Türkiye’nin ikonik kuşlarını daha soyut, daha sakin ve zamansız bir görsel atmosfer içinde yeniden düşündüm. Geniş boşluklar, yumuşak geçişler, askıda kalmış hissi veren kompozisyonlar ve derinlik duygusu üzerinden kuşların insanda nasıl bir iz bıraktığını anlatmaya çalıştım.

​Mavi’nin koleksiyonunda yerel hafıza ile çağdaş tasarım arasında çok güçlü bir bağ vardı. Ben de bu bağı dijital bir evrende yeniden nefes alacak şekilde yorumlamak istedim. Ortaya çıkan dünya koleksiyona eşlik eden bir görsel anlatıdan çok onun ruhunu genişleten bir alan gibi şekillendi.

Çok özel türler yaşıyor bu gökyüzünde. Üretim sürecinizde bu kuşlarla ilgili nasıl bir çalışma yürüttünüz? Yaratıcı dünyanızda onları yeniden tasarlarken size nasıl rehberlik ettiler?

Kuşlarla çalışırken ilk olarak onların taşıdıkları karaktere bakmaya çalıştım. Her türün kendi ritmi, duruşu, hareket biçimi ve hafızası var. Bir kuşun kanat açıklığı, gövdesinin dengesi, bakışındaki mesafe ya da göç rotası bile onun görsel kimliğini etkiliyor.

Bu süreçte kuşları birebir modellemekten çok onların özünü anlamaya odaklandım. Hangi kuş daha zarif bir hareket duygusu taşıyor, hangisi daha güçlü bir silüet kuruyor, hangisi daha kırılgan ya da daha özgür bir his yaratıyor. Bu sorular onları dijital dünyada yeniden tasarlarken bana rehberlik etti.

​Onları kendi yaratıcı evrenime taşırken türlerin karakterini korumaya ama aynı zamanda daha şiirsel, daha zamansız bir kimlik kazandırmaya çalıştım. Çünkü burada amaç yalnızca tanınabilir kuş figürleri üretmek değildi. O kuşların doğayla, coğrafyayla ve insanın içsel özgürlük duygusuyla kurduğu bağı görünür kılmaktı.

Sizin de bahsettiğiniz gibi koleksiyonda biyolojik birer varlık olmalarının yanı sıra birer kültür anlatıcısı olarak konumlanıyor bu kuşlar. Türlerine sadık kalmak ile onlara yeni bir kimlik kazandırmak arasında nasıl bir denge kurdunuz?

Bu denge projenin en hassas noktalarından biriydi. Çünkü kuşların türlerine ait karakteristik özelliklerini korumak önemliydi ama onları yalnızca doğa rehberindeki hâlleriyle göstermek de projenin duygusunu sınırlayabilirdi. Benim için asıl mesele tanınabilirlik ile şiirsellik arasında doğru mesafeyi kurmaktı.

Kuşların formlarında, hareketlerinde ve genel karakterlerinde türlerine sadık kalmaya çalıştım. Ama onları yerleştirdiğim atmosfer, ışık dili, kompozisyon ve soyutlama düzeyiyle onlara yeni bir kimlik alanı açtım. Böylece kuşlar hem kendi doğal varlıklarını korudular hem de koleksiyonun kültürel ve duygusal anlatısının parçası hâline geldiler.

​Bence kültürel mirası çağdaş bir dille anlatmanın yolu da burada yatıyor. Geçmişi ya da doğayı olduğu gibi tekrar etmek değil, onun özünü kaybetmeden bugünün görsel diliyle yeniden konuşturmak. “Gökyüzü Sakinleri”nde kuşlar bu anlamda hem doğaya ait hem de hafızaya ait varlıklar gibi konumlandı.

Dijital çalışmalarınızı gördüğümde uzun uzun izledim ve düşündüm yeniden bu kuşları.  Çalıştığınız bu özel kuş türleri arasında sizi hikâyesiyle en çok etkileyen, aklınızda yer edinen hangisi oldu?

Her kuşun kendine ait bir dünyası vardı ama beni en çok etkileyen şey, tek bir türden çok göç fikrinin kendisi oldu. Çünkü göç, içinde hem kırılganlık hem dayanıklılık taşıyan çok güçlü bir metafor. Bir yerden ayrılmak, başka bir yere yönelmek, yolu bedeninde ve hafızasında taşımak. Bunlar bana çok insani duygular gibi geliyor.

Yine de bazı kuşların silüeti ve hareketi zihnimde daha kalıcı izler bıraktı. Özellikle gökyüzünde süzülme hissi veren, bulunduğu boşluğu neredeyse görünmez bir çizgiyle bölen türler beni çok etkiliyor. Onlarda hem büyük bir özgürlük hem de çok sakin bir kararlılık var.

​Bu projede benim için en akılda kalan şey, kuşların birlikte kurdukları gökyüzü hafızası oldu. Her biri başka bir duyguyu taşıyor ama bir araya geldiklerinde Anadolu’nun doğasına, göç yollarına ve özgürlük fikrine ait daha büyük bir anlatı oluşturuyorlar.

“Gökyüzü Sakinleri” koleksiyonu için hazırladığınız bu animasyon üretimlerinizin karşılaşan izleyicilerde nasıl bir etki bırakmasını isterdiniz? 

İzleyicide önce bir durma hissi yaratmasını isterdim. Bugün görsellerle çok hızlı karşılaşıyor, çok hızlı tüketiyor ve çoğu zaman aynı hızla unutuyoruz. “Gökyüzü Sakinleri” için kurduğum dünyanın, bu hızın içinde küçük bir nefes alanı açmasını önemsiyorum.

Bu animasyonlara bakan kişinin yalnızca kuşları ya da koleksiyonu görmesini değil, göç, özgürlük, doğa ve hafıza üzerine daha sezgisel bir duyguya temas etmesini isterim. Bir hareketin yavaşlığında, bir boşluğun derinliğinde, bir kuşun süzülüşünde kendi içsel ritmini hatırlayabileceği bir alan açmak benim için çok değerli.

​Eğer bu işler izleyicide hem tanıdık hem de geleceğe ait bir his bırakıyorsa, benim için doğru yere ulaşmış demektir. Çünkü bu projede kurmak istediğim şey tam olarak buydu. Doğadan gelen kadim bir hafızayı, dijital çağın görsel diliyle yeniden duyulur kılmak.

Gökyüzü Sakinleri Koleksiyonu'nu buradan inceleyebilirsiniz.