Küresel Yayıncılığın Asya’daki Buluşma Noktası: Taipei Uluslararası Kitap Fuarı

3–8 Şubat 2026 tarihleri arasında Taipei Dünya Ticaret Merkezi’nde düzenlenen Taipei Uluslararası Kitap Fuarı (TIBE) kültür politikaları, yayıncılık ekonomisi ve uluslararası iş birliklerinin kesiştiği önemli bir platform olarak yayıncıları ve okurları ağırladı. “Reading Is Amazing” (Okumak Şahane) temasıyla gerçekleştirilen fuarın bu yılki onur konuğu Tayland oldu. Türkiye’den bir isim olarak ben de fuarın davetlisiydim.

Fuar, hafta içi 10.00–18.00 saatleri arasında ziyaret edilebiliyor; hafta sonuna doğru program genişletilerek alan 22.00’ye kadar açık kalıyor, kapanış gününde ise fuar 20.00’de sona eriyor.

Tayvan Kültür Bakanlığı tarafından güçlü biçimde desteklenen fuar, okuma kültürünü yaygınlaştırmayı stratejik bir hedef olarak konumlandırıyor. 18 yaş altına ücretsiz giriş imkânı sunulması, gençlere kültür harcamalarında kullanılmak üzere maddi destek verilmesi ve kırsal bölgelerdeki öğrencilerin fuara ulaşımının teşvik edilmesi, devletin uzun vadeli okuma politikalarının somut göstergeleri arasında yer alıyor.

​Gençlere kültür harcamalarında kullanılmak üzere sağlanan maddi destek ve kırsal bölgelerdeki öğrencilerin fuara ulaşımının teşvik edilmesi, Tayvan’ın okuma kültürünü yalnızca bireysel bir alışkanlık olarak değil, kamusal bir yatırım alanı olarak gördüğünü ortaya koyuyor. Bu yaklaşım aynı zamanda Tayvan’ın Çin’den bağımsız bir politika oluşturma çabasının da yansıması. Taipei Kitap Fuarı başkanı Rex How’a göre, 13–22 yaş aralığındaki gençlere verilen “kültür puanları”, kitap satın alımını doğrudan destekleyerek erken yaşta sürdürülebilir okuma pratikleri oluşturmayı hedefliyor. Öte yandan uzak bölgelerdeki okullar için sağlanan ulaşım katkıları, kültürel etkinliklere erişimde coğrafi eşitsizlikleri azaltmayı amaçlıyor. Böylece devlet, yayıncılık sektörünü yalnızca üretim tarafında değil, okur yetiştirme sürecinde de destekleyen bütüncül bir politika izlemiş oluyor.

“Kültür puanı” sistemini açmak gerekirse… Tayvan Kültür Bakanlığı’nın gençleri sanat ve kültür etkinliklerine yönlendirmek amacıyla geliştirdiği doğrudan teşvik mekanizmalarından biri bu uygulama. 13–22 yaş arasındaki gençlere 1.200 “kültür puanı” veriliyor. 1 kültür puanı 1 Yeni Tayvan Doları (NT$) değerinde. Bu puanlar fuarda kitap satın almak için kullanılabiliyor ve puanla yapılan alışverişlerde yaklaşık %35 indirim avantajı sağlanıyor. Programın temel hedefi gençlerin sanat ve kültürel faaliyetlere katılımını artırmak ve kitap satın alma davranışını erken yaşta teşvik etmek.

Fuarın onur konuğu Tayland’ın “CreaTHAIvity” başlıklı geniş standı, 37 yayınevinin katılımıyla kurgu, çocuk kitapları, çizgi roman, anı, tarih ve kurgu dışı eserleri bir araya getirerek çağdaş Tayland yayıncılığının çeşitliliğini gözler önüne serdi. Yazar buluşmaları, illüstrasyon sergileri ve kültürel etkinliklerle desteklenen program, fuarın yalnızca Batı merkezli değil, bölgesel yayıncılık ağlarını da güçlendirmeyi hedeflediğini gösterdi. Tayland Yayıncılar ve Kitapçılar Birliği Genel Sekreteri Trasvin Jittidecharak, Tayvan’ı önemli bir paydaş olarak gördüklerinin altını çizdi.

Fuarda Belçika, Çekya, Fransa ve Almanya gibi ülkelerin ulusal pavyonları da dikkat çekiciydi. Grafik anlatılardan çocuk ve gençlik kitaplarına, felsefeden yapay zekâ tartışmalarına uzanan içerik, Avrupa yayıncılığı ile Asya pazarı arasında canlı bir fikir alışverişi yaratmayı amaçlıyordu. Aynı dönemde gerçekleşen “fellowship” programı da farklı ülkelerden yayıncı ve ajansları bir araya getirdi.

Tematik alanlar fuarın dönüşen yayıncılık anlayışını yansıtma iddiasındaydı. Bağımsız yayıncılara ayrılan bölümler ve fanzin sergileri, küçük ölçekli üretimin giderek artan etkisini görünür kılarken çocuk kitapları pavyonu edebiyatı keşif odaklı deneyimsel bir alana dönüştürme iddiasındaydı. Dijital pavyonda ise yapay zekâ destekli ses ve görsel teknolojileri kullanılarak okuma deneyimi etkileşimli ve çok katmanlı bir hâle getirildi.

Bu yıl fuarın dikkat çeken yeniliklerinden biri de okuma deneyimini fuar alanının dışına taşıyan çevrimiçi bulmaca oyunu “The Enemy of All Readers.” Her ne kadar daha olumlu bir başlık kullanılması daha iyi bir fikir görünse de Taipei Legend Studio’nun kurucusu Hsiao Hsiang-shen tarafından geliştirilen oyun, ziyaretçileri hem şehirde hem de fuar alanında ipuçlarını takip etmeye davet etti. Okuma eyleminin tehdit altında olduğu kurgusal bir dünyada geçen oyunda katılımcılar, metinleri çözerek ve gerçek mekanlarla etkileşime girerek yollarını buldu. Böylece hikâye anlatımı, oyun tasarımı ve yayıncılık yaratıcı bir deneyimde buluştu.

Ödüllü Tayvan kitaplarının sergilendiği alan ve İngilizce kataloglarla uluslararası yayıncılara sunulan seçkiler, fuarın telif alışverişine verdiği önemi açıkça ortaya koyuyor. Aynı şekilde çevirmen buluşmaları ve profesyonel networking etkinlikleri, Tayvan edebiyatının küresel dolaşımını artırma hedefinin bir parçası.

Program kapsamında düzenlenen forumlar da yayıncılık sektörünün geleceğine odaklandı. Yapay zekâ ve yaratıcılık ilişkisi, Güneydoğu Asya pazarının yükselişi, çocuk kitaplarındaki yeni eğilimler ve çevirinin dönüştürücü rolü gibi başlıklar, fuarın yalnızca bugünü değil, sektörün yönünü de tartışmaya açtığını gösteriyordu.

​Tüm bu yönleriyle Taipei Uluslararası Kitap Fuarı, kamusal bir kültür festivali ile profesyonel networking arasında dengeli bir model sundu. Devlet destekli yapısı, güçlü uluslararası katılımı ve özellikle çocuk yayıncılığı, illüstrasyon, bağımsız üretim ve dijital dönüşüme yaptığı yatırımlarla fuar, giderek Asya yayıncılığının stratejik merkezlerinden biri olma yönünde önemli bir rol üstleniyor.

Peki Tayvan’da Yayıncılık Ne Durumda?

2024 verileri, Tayvan yayıncılık sektörünün hem üretim kapasitesi hem de okur çeşitliliği açısından oldukça canlı bir yapıya sahip olduğunu gösteriyor. Ülkede faaliyet gösteren 4.769 yayınevi, tek bir yılda 54.767 yeni başlık yayımlayarak dikkat çekici bir üretim hacmine ulaşmış. Bu başlıkların 32.175’i basılı kitaplardan oluşurken, 21.391’i e-kitap. Sesli kitaplar henüz sınırlı bir paya sahip, okurlar arasında da yayıncılar arasında da popüler değiller.

Tayvan kitap pazarının en belirgin özelliklerinden biri çeviri yayıncılığın ağırlığı. Yayımlanan basılı kitapların yaklaşık üçte birini oluşturan 9.756 çeviri eser, sektörün uluslararası içerikle kurduğu güçlü ilişkiyi ortaya koyuyor. Bu çevirilerin yarıdan fazlasının Japoncadan gelmesi, Tayvan’ın kültürel ve estetik olarak Japon yayıncılığıyla kurduğu yakın bağın da bir göstergesi. ABD ve Birleşik Krallık gibi Anglosakson pazarlar önemli bir paya sahip olsa da Japonya’nın açık ara önde olması dikkat çekici. Türkiye’den tercüme edilmiş isimler sınırlı: Yaşar Kemal, Elif Şafak, Orhan Pamuk en çok bilinen, en çok okunan isimler.

Tür bazında bakıldığında üretimde eğitim odaklı yayınların öne çıktığı görülüyor. Test hazırlık kitapları listenin başında yer alırken, beşeri bilimler ve tarih, çocuk kitapları, çizgi romanlar ve kurgu en çok yayımlanan kategoriler arasında bulunuyor. Özellikle grafik roman ve çocuk kitaplarının yüksek üretim oranı, görsel anlatıya dayalı içeriklerin Tayvan’da güçlü bir karşılık bulduğunu gösteriyor. Asya için bu sürpriz bir çıktı sayılmaz.

Çeviri türlerinde de benzer bir tablo ortaya çıkıyor: Çizgi romanlar ilk sırada yer alırken çocuk kitapları ve kurgu onları takip ediyor. Buna karşılık satış listelerinde kişisel gelişim, iş ve finans gibi daha pragmatik alanların öne çıkması, Tayvan okurunun kültürel merak ile fayda odaklı okuma arasında dengeli bir profil çizdiğini gösteriyor. Aynı zamanda politik anı kitapları, teknoloji ve özellikle YZ’yi odağına alan metinler kitapçı vitrinlerinde ve çoksatan listelerinde.

Tayvan, edebiyatını dünyaya açmak konusunda oldukça proaktif. Çeviri destek programları aktif şekilde çalışıyor. Hak satışına yönelik devlet destekleri bulunuyor. Uluslararası fuarlara katılım güçlü. İstanbul, yayıncıların bağımsız olarak ziyaret ettiği bir şehir, TÜYAP da radarlarında.

​Stratejik olarak bakıldığında Tayvan pazarı hak alışverişine açık, illüstrasyon ve çocuk kitaplarında güçlü, kültürel iş birliklerine istekli, fuar merkezli networking’i önemseyen bir görünümde. Ancak dil bariyeri, çevirmen azlığı en büyük sorun olarak karşımızda.

Sabit Fiyat Uygulaması ve Kitap Satışları

Tayvan’da sabit fiyat sistemi bulunmuyor. Yayıncılar tavsiye edilen satış fiyatını belirliyor ancak özellikle online satış kanallarında perakendeciler indirimlere kendileri karar veriyor. Bağımsız kitabevlerini korumak için sabit fiyat uygulamasını savunan sektör temsilcileri olsa da şu anda böyle bir düzenleme bulunmamakta, Taipei Kitap Fuarı başkanı Rex How, yıllardır bu mücadeleyi veren, lobi faaliyetleri yürüten en önemli isimlerin başında geliyor.

Tayvan’ın En Büyük Yayıncı Grubu Cite Publishing ile İlgili Notlar

Cite Publishing Group, Tayvan’ın ve Mandarin konuşulan dünyanın en büyük ve en etkili yayın gruplarından biri olarak konumlanıyor. 30’dan fazla prestijli imprint, dergi ve güçlü dijital medya platformlarından oluşan bir ekosisteme sahip. İş modeli, geniş tür çeşitliliği, gelişmiş dağıtım ağı ve dijital stratejiyle uluslararası hak alışverişi ve kültürel değişim için geçit olma iddiasında.

Alt yayınevleri ve ilgi alanları şöyle:

Rye Field (麥田出版): Edebiyat, beşeri bilimler, tarih ve lifestyle ekseninde katalog.
Rye Field Children (小麥田): 10–15 yaş için kurgu + nitelikli kurgudışı serileriyle “pre-teen” köprüsü.
Faces (臉譜出版): Geniş yelpaze; edebiyat, sosyal bilimler/tarih, bilim, sanat-tasarım; ayrıca PaperFilm (grafik roman) gibi alt hatlar.
APEX PRESS (獨步文化): Tayvan’ın suç–gizem–gerilim odağı; Japon ve Batı klasiklerinin yanında dünyadan yeni isim arayışındalar.
Owl (貓頭鷹出版): Yüksek kaliteli referans/illüstrasyonlu kurgudışı.
Oak Tree (橡樹林出版): Budist felsefe & spiritüel iyi oluş kitapları.
Marco Polo (馬可孛羅): Seyahat yazını & keşif tarihi; klasik metinler, modern anlatı travelogue’lar.
Eco Trend (經濟新潮社): İş yönetimi, ekonomik trendler, kişisel finans, “insan odaklı iş hayatı” yaklaşımı.
​Cube Press (積木出版): “Sofistike lifestyle”, gastronomi, şarap, tasarım, güzel sanatlar.

Fuardan Geriye Kalanlar…

Tayvan’da kimlik meselesi çok güçlü. “Tayvanlı” kimliği son 20 yılda iyice belirginleşmiş. Demokrasiyle gurur duyuyorlar. Bu yüzden ifade özgürlüğü, feminist metinler, LGBT, politik kurgu gibi alanlar güçlü. Çin’den kültürel olarak ayrışma isteği var.

Çeviri edebiyata yüksek ilgi biraz da bundan doğuyor. Avrupa ve küresel kataloglara açık olduklarını söylüyorlar. Soft power’a inanıyorlar. Ortak iş birliği, karşılıklı konuk ülke programları rahatlıkla yapılabilir ancak ülke olarak tanınma meselesi her türlü kültürel etkinliği politik bir noktaya taşıyor. Yurt dışına açmak istedikleri isimlere gelince… Bir araya geldiğim Tayvan merkezli yayıncılar özellikle üç isim üzerinde durdu.

Gao Yan (高妍)
Gao Yan, kuşağının önde gelen illüstratör ve çizgi roman sanatçılarından biri. Zarif ve nostaljik üslubuyla tanınan sanatçı, Tayvan ve Japonya’da önemli ödüller kazanmış, uluslararası alanda ise en çok Haruki Murakami ile yaptığı iş birlikleriyle bilinmekte.

Yang Shuang-zi (楊双子) – Taiwan Travelogue
Taiwan Travelogue, ABD Ulusal Kitap Ödülü’nün (Çeviri Edebiyat kategorisi) kazanan ilk Tayvan romanı olarak tarihe geçmiş, bir gurur kaynağı ülke için. Yemek ve seyahat üzerinden kimlik ve sömürge tarihini ele alan eser, zamanlar üstü bir klasik olarak anlatılıyor.

Wu Ming-Yi (吳明益) – The Stolen Bicycle
10’nun üzerinde dile çevrilen The Stolen Bicycle, 2018 yılında Man Booker Uzun Listesi’ne giren ilk Tayvan romanı olmuş ve Wu Ming-Yi’yi çağdaş dünya edebiyatının önemli seslerinden biri hâline getirmiş. Lirik anlatımıyla öne çıkan eser, uluslararası dünyada bilinen sınırlı sayıdaki kitaptan biri. İthaki, Petekgözlü Adam ile yazarı Türkiye’de yayımlamış.

​Belli ki Tayvan yayıncılık ekosistemi sürprizleri, taşıdığı potansiyel ve sunup aradıklarıyla ileriki yıllarda daha çok gündemimize girecek. Kore mucizesinden sonra, Tayvan rüzgârı dünyada ve ülkemizde eser mi, hep birlikte çalışıp göreceğiz.