Hastayım Yaşıyorum ya da Anlatılmaz Yaşanır

Bienal Belleği 7

Görsel sanatçı Yasemin Özcan’a "Tuzlu Su" başlığıyla karşımıza çıkan 14. İstanbul Bienali’nde içerik ve sanatsal açıdan en beğendiği işin hangisi olduğunu sorduk. Haig Aivazian’ın performansının bienalin en etkilendiği bölümlerinden biri olduğunu söyleyen Özcan, bizler için performansı anlattı:

“En’lerle hemen kucaklaşamayan biri olduğumu belirterek başlayayım. Bu nedenle beni etkileyen pek çok işten, durumdan sadece birini paylaşıyorum. 14. İstanbul Bienali’ni, profesyonellere açıldığı ilk günden bugüne hâlâ deneyimlemeye devam ederken, bir yanda bienalin düşündürdüklerini de bir bütün olarak yazma arzusu güçleniyor.

Bir şeyi seçtiğimizde, beş şeyi dışarıda bırakmanın kaçınılmaz olduğu yoğun ön açılış programı içinde, Haig Aivazian’ın performansı, haklı bir fısıltı ile yayıldı sanat profesyonelleri arasında. Müzik ve dansın dünyayı kurtaracağına inancımın tam olduğunu bu vesile ile bir kere de yazılı olarak belirteyim. Son performans olduğunu, mutlaka izlemem gerektiğini söyleyenleri dinledim. Aivazian’ın Udi Hrant ile ilgili yaptığı araştırmayı da hatırlayarak performans için Rum Okulu’nda yerimi aldım. Beyoğlu Aya Triyada Ermeni Kilisesi Korosu icrasının ya da çıkardığı kutsi sesler bütününün mekânda nasıl katman katman duygu yarattığını çarpıcı biçimde tecrübe ettim.

Oysa gitmeden tüm bunların mümkünlüğüne dair bilgim de vardı. Buna karşın kolektif hafızanın ve duygulanımın gücünü idrak olarak tanımlayabilirim bu tecrübeyi. Dalgalıdır Bolis’in Denizi, Ey Ana! adlı performansta, mekânın giriş katında başlayan, uzun süre aynı tonda devam eden ve sizi yerinize mıhlayan bir ses, bir zil sesi ardından yükselişe geçiyor ve tam bu anda merdivenleri çıkmaya başlayan koroyu, takip eden izleyiciler ile toplu performatif bir eyleme dönüşüyordu.

O merdivenlerden, mekândaki herkesle birlikte çıkma deneyiminin yarattığı duygulanımı aktarmak doğrusu pek mümkün görünmüyor.

Yukarı doğru tekrar eden her merdiven çıkma eyleminde, birlikte yas tutmak ve sanatın iyileştirme ihtimalini düşünmek kadar gücünü de hissettiğiniz bir tecrübe. Değil metin, herhangi bir video kaydının da işi anlatmaktan uzak olduğunu düşünüyorum. Ancak anlatılması zor bu işi anlatmaktan kendimi alamayacak kadar da etkilendim. Sanatçı da böyle düşünmüş olmalı ki performansın kaydı şu anda bienalde sergilenmiyor. Ancak mekânın  hafızasında ve tecrübe edenlerin zihinlerinde yaşamına devam ediyor.

Aivazian’ın incelikle yarattığı iklimin klişe olmaya aday hiç bir çukura düşmemekte ki becerisi oldukça etkileyici. Yaratttığı güçlü duygulanım, kaynağını ortaklaşan bir andan alıyor ve gücü tam da burada.”