Zaman Üzerine Bir Deney

İngiliz asker, havacılık mühendisi ve filozof J. W. Dunne’un öngörüsel rüyalarla yaptığı deneyleri anlattığı çalışması Zaman Üzerine Bir Deney, Mehmet Ali Kaba’nın çevirisiyle Ketebe Yayınları’ndan çıktı.

Dunne’a göre dikkatimiz, uyanıkken şimdiki ânın ötesini görmemizi engeller, rüya görürken ise engellerden kurtulup zaman çizelgemizi hatırlama kabiliyeti kazanırız. Böylece geleceğimize dair parçalarını; öngörüsel rüyalar içinde, geçmiş̧ anılarımızın parçalarıyla harmanlanmış̧ bir biçimde görebilir hâle geliriz. Dahası diğer sonuçlar arasında ise “dejavu” olarak bilinen fenomen ve ölümden sonraki yaşamın varlığı da yer alır.

Dunne, iki ana meseleyi ele aldığı Zaman Üzerine Bir Deney’in ilk yarısında deneyimlediği bir dizi öngörüsel rüyayı inceleyerek bu tür rüyaların, genel olaylardan ziyade, rüyayı görenin kendi gelecek deneyimlerine ilişkin projeksiyonlar sunduğu sonucuna varıyor. Kitabın ikinci yarısında ise rüyaları açıklamak ve denemek için bir teori geliştiriyor. Dunne’un çıkış̧ noktası, “şimdiki ânın” bilim tarafından tanımlanmadığı gözlemi oluyor. İlk olarak 1927 Mart’ında yayımlanıp geniş̧ bir okur kitlesine ulaşan ve günümüz yaratıcı yazınını etkileyen bu kitap, modern bilimin imkânlarına alternatif çözümler getiren çığır açıcı bir çalışma.

​Dunne’un fikirleri; Tolkien, C. S. Lewis ve Borges gibi yazarları çok güçlü bir şekilde etkiledi. Özellikle Tolkien, Dunne’un paralel zaman boyutları hakkındaki fikirlerini Yüzüklerin Efendisi’nde de kullandı. Dunne’un çağdaşı olan ve fikirlerini kullanan diğer önemli yazarlar arasında John Buchan, James Hilton, eski arkadaşı H. G. Wells, Graham Greene ve Rumer Godden yer alıyordu.