09 NİSAN, CUMARTESİ, 2016

Bir Arınma Süreci: Anselm Kiefer Retrospektifi Üzerine

Centre Pompidou, Anselm Kiefer’in kapsamlı retrospektifini ağırlıyor. Sergide sanatçının Nazizm ideolojisi ile ilgili kurguladığı işler yer alıyor. Kiefer’in ülkedeki ilk retrospektif sunumu oluşuyla dikkat çeken sergi, filizlenebilecek bir özgürlük ve barış ortamının yollarını arıyor.

Bir Arınma Süreci: Anselm Kiefer Retrospektifi Üzerine

Geçtiğimiz Mart ayı içerisinde, Uluslararası Sanat Eleştirmenleri Birliği’nin (AICA) genel kurul toplantısı için, Türkiye Şubesi’ni temsilen Paris’teydim. Yaklaşık üye sayısı dörtyüzbinin üzerinde olan derneğin genel kurul görüşmelerinin ertesinde vakit bulabildiğimde, 18 Nisan’a kadar Centre Pompidou’da devam edecek olan Anselm Kiefer retrospektifini görebilme şansım oldu. İzlenimlerimi paylaşmak istedim.

Çoğu sanatseverin fazlasıyla aşina olduğu gibi, Anselm Kiefer’in çalışmaları büyüklükleri, kalın boya tabakaları ve kaotik kompozisyonlarıyla rahatlıkla tanınabiliyor. Sözgelimi bir manzara resmine bakarsınız; bu manzara samanlar, seramik parçaları gibi şeyler ve malzemelerin eklenmesiyle oluşturulduğunu görürsünüz ve bazen bakılan yüzeyin yanmış gibi olan görüntüsü ve yüzeydeki çatlaklardaki detayları, size nasıl bir manzaraya baktığınıza dair ipuçları verir. Anselm Kiefer, böylece malzeme ve alegoriler ; karanlık ve mistik olan; fiziki ve sembolik olan arasındaki sınırlarda salınan işler üretiyor. 

  • Heroisches Sinnbild I [Symbole héroïque I], 1969-1970 Huile et fusain sur toile260,5 x 150 cmCollection Würth, KünzelsauPhoto: © Jörg von Bruchhausen, Berlin 
  • Mann im Wald [Homme dans la forêt], 1971 174 x 189 cmAcrylique sur toile de cotonCollection particulière, San Francisco© Ian Reeves 
  • Resumptio, 1974Huile, émulsion et shellacsur toile de jute115 x 180 cmCollection particulièrePhoto : © Atelier Anselm Kiefer 
  • Resurrexit, 1973Huile, acrylique et fusain sur toile de jute 290 x 180 cmSanders Collection, Amsterdam© Atelier Anselm Kiefer 
  • Siegfried vergißt Brünhilde [Siegfried oublie Brunehilde], 1975Huile sur toile130 x 150 cmMKM Museum Küppersmühle für Moderne Kunst, Duisbourg, Ströher CollectionPhoto : © Olaf Bergmann Witten 
  • Varus, 1976Huile et acrylique sur toile de jute200 x 270 cmCollection Van Abbemuseum, Eindhoven Photo : © Jochen Littkemann, Berlin 
  • Palette am Seil [Palette suspendue à une corde], 1977 Huile, acrylique, émulsion et shellac sur toile130 x 160 cmStädtische Galerie im Lenbachhaus und Kunstbau, Munich Photo : © Städtische Galerie im Lenbachhaus und Kunstbau, Munich 
  • Ritt an die Weichsel [Chevauchée vers la Vistule], 1980 Huile sur toile130 x 170 cmThe Museum of Modern Art, New York. Gift of Wernerand Elaine Dannheisser, 1996Photo: © 2015. Digital image, The Museum of Modern Art, New York/Scala, Florence 
  • Margarethe,1981Huile, acrylique, émulsion et paille sur toile 280 x 400 cm The Doris and Donald Fisher Collection at theSan Francisco Museum of Modern Art© Anselm Kiefer / Photo : Ian Reeves 
  • Sulamith, 1983Huile, émulsion, gravure sur bois et paille sur toile290 x 370 cmThe Doris and Donald Fisher Collection at the San Francisco Museum of Modern Art© Anselm Kiefer / Photo: Ian Reeves 

Sulamith, 1983
Huile, émulsion, gravure sur bois et paille sur toile
290 x 370 cm
The Doris and Donald Fisher Collection at the San Francisco Museum of Modern Art
© Anselm Kiefer / Photo: Ian Reeves 

Centre Pompidou’daki Kiefer retrospektifi konseptüel olarak çeşitli kompartmanlara ayrılmış durumda. Örneğin Nazizm, mitoloji ve Kabala ile ilgili kısımlar ayrı birer seksiyon oluşturuyor. Sanatçının çalışmalarına yakından şahit olmanın etkili bir deneyim olduğu sergideki bilgilendirmelerden, stüdyosu 1992’den beri Fransa’da olan Kiefer’in, bu ülkedeki ilk retrospektif sergisi olduğu öğreniliyor. İçerik olarak Kiefer’in özellikle edebiyat ve felsefeden etkilenerek işler ürettiğini kavrarken, buna dair 150’ye yakın çalışmanın mekânda sergilendiğine şahit oluyoruz. Total galeri mekânı içerisindeki 13 farklı alanda işlerin hem kronolojik hem de tematik olarak ayrıldığı belirtilmeli. Kiefer’in etkileyici devasa boyutlardaki tuvalleri ise yaklaşık 60 adet. Bunların yanında  sanatçının, daha önce Joseph Cornell ve Joseph Beuys’tan da aşina olduğumuz, vitrinleri, kağıt işleri, desenleri ve mekâna özgü yerleştirmeleri de sergide yer alıyor.


  • Innenraum [Intérieur], 1982 Aquarelle, crayon et collage 77,5 x 68,5 cmHall CollectionPhoto: © Jochen Littkemann, Berlin 
  • Waterloo, Waterloo et la terre tremble encore, 1982 Huile, acrylique, fusain et argile sur toile130 x 170 cmMaxine and Stuart Frankel Foundation for ArtPhoto : © Atelier Anselm Kiefer 
  • Seraphim, 1983-1984Huile, paille, émulsion et shellac sur toile320,7 × 330,8 cmSolomon R. Guggenheim Museum, New York, Purchased with funds contributed by Mr. and Mrs. Andrew M. Saul, 1984 Photo : © Atelier Anselm Kiefer 
  • Osiris und Isis,1985-1987Huile, acrylique, émulsion, argile, porcelaine, plomb, fil de cuivre et circuit imprimé sur toile 379,7 x 561,3 x 24,1 cmSan Francisco Museum of Modern Art, purchase through a gift of Jean Steinby exchange, the Mrs. Paul L. Wattis Fund, and the Doris and Donald Fisher Fund© Anselm Kiefer / Photo : Ben Blackwell 
  • Lilith, 1987-1990Huile, émulsion, shellac, fusain cendres sur toile, argile, cheveux, bandes de plomb et pavot sur toile 380 x 560 cmCollection particulière, famille GrothePhoto : © Atelier Anselm Kiefer 
  • Die Orden der Nacht [Les Ordres de la nuit], 1996 Acrylique, émulsion et shellac sur toile356 x 463 cmSeattle Art MuseumPhoto : © Atelier Anselm Kiefer 
  • Für Paul Celan : Aschenblume[Pour Paul Celan : Fleur de cendre]2006Huile, émulsion acrylique, shellac et livres brûlés sur toile 330 x 760 x 40 cmCollection particulière Photo : © Charles Duprat 
  • Ouroboros, 2014Verre, métal, plomb, feuilles séchées et plastique132 x 90 x 60 cmCollection particulièrePhoto : © Georges Poncet 
  • Ouroboros, (détail) , 2014 Verre, métal, plomb, feuilles séchées et plastique132 x 90 x 60 cmCollection particulièrePhoto : © Georges Poncet 
  • Welt-Zeit – Lebenszeit[Temps du monde - Temps de la vie] 2015Verre, métal, plomb, photographies sur plomb, goudron et encre152 x 180 x 70 cmCollection particulièrePhoto : © Georges Poncet 
  • Shevirath ha Kelim [La Brisure des vases], 2015 Verre, métal, plomb, céramique, cendres et encre 210 x 121 x 50,5 cmCollection particulièrePhoto : © Georges Poncet 
  • Saturn – Zeit [Temps de Saturne], 2015Verre, métal, argile, acrylique, plomb, cuivre, résine et encre 152 x 180 x 70 cmCollection particulièrePhoto : © Georges Poncet 

Saturn – Zeit [Temps de Saturne], 2015
Verre, métal, argile, acrylique, plomb, cuivre, résine et encre 152 x 180 x 70 cm
Collection particulière
Photo : © Georges Poncet 

Serginin küratörlüğünü üstlenen Jean-Michel Bouhours, aynı zamanda sergiye eşlik eden geniş kapsamlı kataloğun direktörlüğünü de üstlenmiş. Bu arada Kiefer’in Fransa’yla olan ilgisinin, 1960’larda eğitimi için yolunun Fransa’ya düşmesiyle başladığını da belirtelim. Serginin ilk mekânında Kiefer’in Nazizm ideolojisi ile ilgili kurguladığı işler görülebiliyor. “Kahramanca Semboller” başlıklı bu resimlerde, Kiefer üzerinde bir üniformayla, çeşitli manzaralar içerisinde yer alıyor. İlk bakışta bir tür Nazizm ideolojisi selamlaması olarak görülse de, bu işleri yorumlarken aslında içerisinde barındırdığı ironiyi yakalamak gerekiyor. Ve unutmayalım Kiefer’in işlerinde her zaman bir tür ikonoklazma mevcut; ki yıkılmış binalardan ve siyahlar içerisindeki topraklardan da anladığımız bu.

Kiefer’in kuşağından birçok sanatçı ailelerinin ve üst kuşakların Nazi geçmişi ile mücadele etmekteydi/etmektedir ve Kiefer de, kendi kuşağıyla birlikte, bir Alman sanatçı olarak bununla nasıl başedebileceğinin yollarını arıyor gibi. Sergideki yıkık mimari yapılar, ki bazıları Nazi Dönemi’nin sembol yapıları arasında, bu Nazizm geçmişi ile ilgili veriler sunuyor. Sanatçının 1990’larda ise özellikle Yahudi mistisizmi ve Kabala ile ilgilenmeye başladığını da, sergideki yapıtların kronolojisinde görebiliyorsunuz. Sonraki alanlarda ise sanatçının son dönem çalışmalarında konularının Fransız kültürüne odaklandığı görülebiliyor.

  • ANSELM KIEFER 2014 @Anselm Kiefer Photo Charles Duprat
  • ANSELM KIEFER@Anselm Kiefer Photo Renate Graf
  • ANSELM KIEFER@Anselm Kiefer Photo Renate Graf

ANSELM KIEFER@Anselm Kiefer Photo Renate Graf

Sergide çeşitli dönemlerden geçtikten sonra bir mekana özgü yerleştirmeyle karşılaşarak sergiyi sonlandırabilirsiniz. Fransız yazar Germaine de Staël’e atfedilen işte, Kiefer’in siyah renk ile sembolize ettiği Almanya görülüyor. Galeri mekânının zemini toprakla kaplı ve bu toprağın içerisinden çıkan çeşitli mezar taşlarına benzer uygulamalar yer alıyor. Üzerlerindeki isimler ise, Novalis, Herder gibi çeşitli Alman düşünürler ve yazarlar. Böylece bir Fransız romantizminin kökeninde, Alman romantizminin düşünce yapısına ulaşıldığında, her ne kadar problemli bir geçmişi olsa da, Almanya’da hâlâ filizlenebilecek bir özgürlük ve barış ortamının sunumuna ulaşılmakta olduğunu görüyoruz. Böylece bir tür geçmişle hesaplaşma – Türkiye’nin hâlâ Ermeni Soykırımı tartışmalarında üstlenemediği – retoriğine ustaca şahit olurken, sanatçının nasıl bu süreci ustaca ifade ederek, sanatın dönüştürücü, farkındalık yaratıcı gücünü kullandığına tanık oluyoruz. Sergiyi gezmeden önceki gün İstanbul’da bir canlı bomba saldırısı olmuştu, Türkiye’ye dönünce de Brüksel’de bir saldırı gerçekleştirildi. Kiefer retrospektifiyse, hâlâ elimizde kalan tek umudun “sanat” olduğunu göstermesi açısından önemli. Umarım, Kiefer retrospektifiyle en yakın zamanda bu coğrafya da karşılaşır ki, aslında böyle bir arınma sürecine ihtiyacımızın olduğu açıkça ortada. 

0
2808
0
800 Karakter ile sınırlıdır.
Yorum Ekle